Vải đay là gì? Đặc điểm và ứng dụng của các loại vải đay

Vải đay là một loại vải được sử dụng rất phổ biến trong lĩnh vực thời trang bởi tính bền chắc và thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, phần lớn có nhiều người vẫn chưa biết vải đay là vải gì.

Đồng phục Nguyên Phi sẽ giúp bạn tìm hiểu về vải đay và những ứng dụng của loại vải này.

Vải đay được xem là loại vải làm từ sợi tự nhiên lâu đời nhất thế giới

1. Vải đay là gì?

Vải đay là loại vải được sản xuất từ sợi của cây đay, một loại cây họ đậu phổ biến ở khu vực nhiệt đới ẩm châu Á, phổ biến nhất ở Ấn Độ, Bangladesh, Trung Quốc và Việt Nam.

Ở Việt Nam, cây đay từng được trồng nhiều ở đồng bằng Bắc Bộ, ven sông Hồng và sau này lan ra các tỉnh miền Trung.

Vải đay được xem là loại vải làm từ sợi tự nhiên lâu đời nhất thế giới và chỉ đứng sau vải sợi bông về sản lượng cũng như mức độ phổ biến.

2. Đặc điểm chính của vải đay

Trong thế giới của các loại vải, nếu cotton được ví như người bạn dịu dàng, thì vải đay lại mang dáng dấp của một kẻ mộc mạc mà kiên cường. Điều này được thể hiện qua những đặc điểm chính:

• Sợi vải day chứa nhiều cellulose (60 - 65%), hemicellulose (20%+) và lignin (10 - 12%), những thành phần này khiến cho vải đay có độ bền, dai, cứng ráp, kém mềm mại hơn so với các loại vải khác. Khi sờ vào bề mặt vải đay sẽ có cảm giác thô và khô.
• Khi chưa nhuộm, vải đay có màu nâu vàng tự nhiên. Nguyên nhân chính là do thành phần ligin cao, giúp giữ màu tự nhiên của gỗ, khó tẩy trắng hoàn toàn như cotton.
  Với cấu trúc dài và bó chặt, sợi đay chịu lực tốt hơn rất nhiều so với các loại sợi vải khác. Đặc điểm này giúp vải đay thường được dùng may túi. Tuy nhiên, cũng vì đặc tính giòn mà vải đay rất thường bị nhăn khi bị tác động gập.
• Thành phần cellulose cao trong sợi đay, giúp vải hút ẩm tốt, dễ thấm mồ hôi, tạo độ thoáng khí. Tuy nhiên khả năng hút ẩm tốt này lại khiến cho vải dễ bị mốc trong điều kiện thời tiết ẩm.
• Thành phần 100% sợi tự nhiên, ít dùng hóa chất trong sản xuất nên rất thân thiện với môi trường, dễ phân hủy. Đây là lý do vải đay được ưa chuộng trong xu hướng xanh.

3. Quy trình sản xuất vải sợi đay

Từ chiếc bao tải nâu xưa cũ cho đến những chiếc túi xách, khăn trải bàn, thậm chí cả trang phục thời trang “xanh” hiện đại, vải đay góp mặt ở khắp mọi nơi. Tuy nhiên, hành trình từ cây đay ngoài ruộng đến tấm vải trên tay là một quy trình vừa công phu, vừa đậm chất thủ công truyền thống.

Quy trình sản xuất

Quy trình sản xuất vải sợi đay:

3.1. Ngâm và tách sợi đay

Cây đay được trồng sau khoảng 3 - 4 tháng cao tầm 2 - 2,5m, người ta sẽ chặt xác gốc, bó thành từng bó đem đi ngâm. Có 2 cách để ngâm:

• Ngâm nước tự nhiên (truyền thống): bó đay được ngâm dưới ao, sông, kênh rạch. Sau khoảng 10 - 20 ngày vi sinh vật tự nhiên sẽ phân hủy chất gắn kết (pectin, hemicellulose), giúp tách sợi ra khỏi vỏ.
• Ngâm hóa chất sinh học (công nghiệp hiện đại): dùng enzyme hoặc hóa chất kiểm soát để rút ngắn thời gian (2–3 ngày). Cách này vừa nhanh, vừa cho sợi đồng đều, sạch và ít mùi hơn cách truyền thống.

3.2. Tước vỏ và rút sợi

Cây đay sau khi được ngâm mềm, người ta sẽ bóc vỏ và rút thành từng sợi dài dọc theo thân. Sau đó, sợi đay được mang đi phơi hoặc sấy khô, lúc này ta thu được xợi đay thô màu vàng nâu.

3.3. Kéo sợi

• Dùng máy chải để làm thẳng sợi, đồng thời loại bỏ những sợi ngắn và tạp chất. Ở công đoạn này, sợi sẽ được tẩy trắng nhẹ nhằm mục đích loại bỏ lignin, sáp, bùn, giúp sợi sáng hơn, dễ nhuôm sau này.
• Dùng dầu thực vật, nhựa hoặc mỡ bò để làm giảm độ ráp, giúp sợi dễ chải và kéo sợi, giảm gãy khi dệt.
• Sợi đay sau khi chải được đưa vào máy kéo sợi để se lại thành sợi dài, đều, chắc.

3.4. Dệt vải

Để dệt vải đay, người ta thường dùng phương pháp dệt thoi.

3.5. Xử lý thành phẩm

Vải sau khi thành phẩm thường thô, khá cứng. Người ta sẽ bắt đầu xử lý cho vải mềm hơn và nhuộm màu sắc.

• Tẩy trắng: Loại bỏ màu nâu tự nhiên, giúp nhuộm dễ hơn.

• Nhuộm: Dùng thuốc nhuộm trực tiếp hoặc thuốc nhuộm phân tán.

• Làm mềm: Xử lý bằng dầu thực vật, nhựa tổng hợp hoặc silicone để tăng độ mềm mại.

• Chống mốc, chống mục: Dùng hóa chất nhẹ để tăng độ bền sinh học.

Tùy vào mục đích sử dụng cuối cùng mà người ta có thể giữ nguyên độ thô, tạo sự tự nhiên hoặc xử lý cho vải mềm và có màu sắc hơn.

4. Các loại và ứng dụng của vải đay

Theo nguồn gốc, cây đay được chia làm 2 loài là đay trắng (White Jute) và đay Tossa (Tossa Jute). Nên nếu phân loại theo nguồn gốc, sẽ có 2 loại là vải đay Tossa và đay trắng. Đặc điểm nổi bật của từng loại:

• Đay trắng: mềm, dễ xử lý, dùng cho vải trang trí, vải mảnh, sản phẩm thời trang.
• Đay Tossa: bền, dai, dày, thích hợp bao tải, dây thừng, vật liệu công nghiệp.

Hiện nay, nhiều nơi còn pha trộn 2 loại sợi để tạo ra một loại vải mới cân bằng độ bền và cảm giác tay. Ngoài ra, để phân loại vải đay theo mục đích sử dụng thì hiện đang có 5 loại phổ biến:

• Vải đay công nghiệp: sợi to, dệt thưa, thô, độ bền cao, thường dùng làm bao tải, bạt phủ, thảm trải nền.
• Vải đay trang trí: mềm, tẩy trắng, nhuộm nhiều màu hoặc hoa văn, thường dùng làm rèm cửa, khăn trải bàn, vỏ gối, túi.
• Vải đay thời trang: sợi mảnh, dệt dày, mềm mại, thường túi tote, giày dép, áo khoác vintage, phụ kiện thời trang.
• Vải bố đay: dệt từ sợi đay thô, khổ lớn, rất bền, dùng làm bao bì, nông nghiệp, vật liệu dùng trong xây dựng.
• Vải đay hỗn hợp: pha với cotton, viscose hoặc polyester, dùng cho thời trang, rèm, sản phẩm cao cấp hơn.

Ứng dụng phổ biến của vải đay

Không chỉ là nguyên liệu có nguồn gốc lâu đời, vải đay là một chất liệu thân thiện với môi trường nên ngày càng được ứng dụng nhiều trong đời sống. Trong bối cảnh toàn cầu hướng đến giảm nhựa tăng sinh học, vải đay trở thành giải pháp kép: vừa bảo vệ môi trường, vừa giữ hồn thủ công truyền thống.

Mộc mạc, bền bỉ và thân thiện, vải đay không chỉ là “chất liệu của quá khứ”, mà còn là cầu nối giữa tự nhiên và tương lai bền vững.

Đồng phục Nguyên Phi